Szanowni Państwo,

Wspieramy akcję „Zostań w domu” jako najlepszą formę ochrony przed epidemią koronowirusa. Wszystkim, którym brakuje cotygodniowych wykładów z historii sztuki zachęcamy do skorzystania z drobnej podpowiedzi jak miło i twórczo wykorzystać czas w domu. Co tydzień w zakładce  „Historia sztuki na czas kwarantanny" będziemy zamieszczać krótkie streszczenia wykładów poniedziałkowych poświęconych sztuce dawnej na zmianę z „czwartkowymi” – dedykowanymi sztuce nowoczesnej. Znajdziecie tam zdjęcia ważnych dzieł sztuki, informacje o artystach, porady dla maturzystów, linki do ciekawych filmów oraz stron internetowych.
Zapraszam także maturzystów do kontaktu mailowego – oferuje konsultacje i pomoc w przygotowaniu się do tego egzaminu.
Mój adres: agawozowicz@gmail.com
Serdecznie zapraszam
Agnieszka Wozowicz

Cykl „Sztuka dawna”

Temat: MALARSTWO WŁOSKIE XV W., CZ.II.

Obok twórców, dla których jednym z najbardziej istotnych problemów było odtworzenie trójwymiarowej przestrzeni, w malarstwie florenckim XV w. dostrzec można także nieco inną tendencję, opartą na dekoracyjności i poszukiwaniu idealnego piękna. Artyści tacy jak Sandro Botticelli czy Domenico Ghirlandaio poszukiwali elegancji, subtelności i poetyckości, często podkreślając walory rysunku, linii, a nawet stosując archaiczne w tej epoce złoto.

Sandro Botticelli (1445-1510)

Początkowo uczył się malarstwa u Filippa Lippiego, potem tworzył własna pracownię. Związany był głównie z Medyceuszami, którzy objęli artystę swoim mecenatem, zlecając mu wykonanie ważnych dzieł (m.in. „Primavera”, „Narodziny Wenus” i inne). Sandro Botticelli był erudytą, brał udział w spotkaniach stworzonej przez Medyceuszy Akademii Florenckiej. [Zorganizowana przez Marcilio Ficino (w podarowanej przez Medyceuszy willi Careggi) Akademia Florencka była wzorowana na Akademii Platona. W mniejszym stopniu była jednak szkołą, a w większym miejscem spotkań i dyskusji, ośrodkiem tłumaczeń pism Platona i platoników oraz centrum, z którego zainteresowanie tym nurtem promieniowało na całą Europę. Wśród wybitniejszych członków wymieniani są: Giovanni Pico della Mirandola, Leon Battista Alberti, Cristoforo Landino, Wawrzyniec Wspaniały, Donato Acciaiuoli, Angelo Poliziano. Akademia funkcjonowała do 1522 r.]

Ważną inspiracją obrazów Botticellego stanowiły tematy mitologiczne, często stanowiące pretekst do rozbudowanych alegorii. Kilka słynnych obrazów tego artysty pozostaje zagadką do dziś, np. „Primavera”.

Oprócz dzieł inspirowanych mitologią, Sandro Botticelli namalował szereg obrazów o tematyce religijnej, wśród nich są liryczne, pełne wdzięku wizerunki Matki Boskiej z Dzieciątkiem (np. „Madonna Magnificat”) oraz przejmujące, dramatyczne sceny pasyjne, chociażby 2 wersje „Opłakiwania”. Wg legendy, rozpowszechnionej przez Giorgio Vasariego Botticelli był zwolennikiem Girolamo Savanaroli – dominikanina, którego płomienne kazania nawołujące do reformy Kościoła i obalenia władzy świeckiej we Florencji doprowadziły do poważnego kryzysu politycznego w mieście. Poglądy Savonaroli mogły mieć wpływ na mistycyzm późnych dzieł Botticellego, takich jak „Mistyczne Boże Narodzenie”

Filippo Lippi (1406-1469)

Karierę malarską zaczął będąc mnichem w zakonie karmelitów. Opuścił zgromadzenie po aferze związanej z Lukrecja Butti, mniszka, z którą Filippo Lippi romansował. Z tego związku urodziła się syn – Filippino, również malarz. Filippo Lippi słynął jako malarz wdzięcznych, poetyckich obrazów przedstawiających Matkę Boska z Dzieciątkiem na tle pejzażu. „Madonna z Dzieciątkiem i aniołami” jest dobrym przykładem dojrzałego stylu artysty. Subtelna, młoda kobieta, została ukazana z profilu, na tle okiennej ramy. Jest zwrócona ku Dzieciątku, które podtrzymuje para aniołów. W tle rozciąga się pejzaż, widoczny przez ramę – okno. Obraz łączy w sobie maestrię rysunku (widocznym w układzie draperii, włosów), detaliczność w oddaniu szczegółów, delikatny kolor z lirycznym, a jednocześnie bardzo ludzkim obrazowaniem relacji matka – dziecko.

Domenico Ghirlandaio (1449-1494)

Prowadził jeden z największych i najlepiej prosperujących warsztatów malarskich we Florencji (uczniem Ghirlandaia był m. inn. Michał Anioł Buaonarroti). Tworzył obrazy o tematyce religijnej i portrety – malowane tempera na desce, chętnie posługiwał się technika freskową. Podobnie jak Filippo Lippi i Sandro Botticelli wypracował styl, którego głównymi walorami są linearyzm i zamiłowanie do szczegółu. Dobrą ilustracją stylu tego artysty są freski w Kaplicy rodziny Tornabuonich we florenckim kościele Santa Maria Novella

Leonardo da Vinci (1452-1519)

Leonardo należał do artystów reprezentujących szkołę florencką. Uczył się w warsztacie Andrea del Verrocchia. Spuścizna malarska Leonarda, wobec ogromu jego notatek, rysunków, projektów wynalazków jest stosunkowo niewielka. Obecnie przypisuje się mu nie więcej niż 15 obrazów. Osiągnięciem Leonarda – malarza jest (poza niewątpliwym mistrzostwem prac) stosowanie tzw. sfumato (wł. dym, mgiełka) czyli technika polegająca na łagodnych przejściach z partii ciemnych do jasnych, dająca mgliste, "miękkie" efekty kolorystyczne, najlepiej widoczna w portrecie Mony Lisy. Dostrzec ją można również w partiach twarzy Cecylii Gallerani, sportretowanej przez Leonarda na dworze księcia Lodovica Sforzy w Mediolanie. „Dama z łasiczką” (gronostajem) to jedyny obraz Leonarda w polskich zbiorach.
W 2011 roku, po przeprowadzeniu prac konserwatorskich obrazu „Salvator Mundi”, do tej pory przypisywanego jednemu z uczniów Leonarda lub „leonardeschi” (artystów tworzących pod jego wpływem), uznano go za dzieło samego mistrza.

Przydatne linki:

• HISTORIA JEDNEGO OBRAZU: Dama w czerni
• Malować jak Sandro Botticelli
• Wenus Botticellego. Piękno, które przeraża?
• "Wenus i Mars" - Słynny prezent ślubny
• Ghirlandaio, Portret starca z wnuczkiem - Oszpecenie i cnota

Cykl „Sztuka nowa i najnowsza”

Temat: ARCHITEKTURA I POŁOWY XX W.

Początki

•  nowe materiały, stosowane już od II poł. XIX w.: szkło, żeliwo, (potem stal), prefabrykaty, żelbet - Żelbet (żelazobeton) – materiał składający się z betonu wzmocnionego stalowymi prętami zbrojeniowymi lub jednym elementem stalowym zwanym wkładką stalową. Żelbet formuje się w elementy konstrukcyjne lub całe obiekty monolityczne za pomocą form drewnianych (szalowanie), stalowych lub plastikowych.

• odejście od historyzmu (neostylów) na rzecz poszukiwania nowej estetyki, opartej na czystości elementów, pozbawionych dekoracji („Ornament to zbrodnia” – Adolf Loos)

• funkcjonalizm wzorowany na architekturze przemysłowej/inżynieryjnej

Najważniejsze tendencje/zjawiska w architekturze I poł. XX w.

• Deutscher Werkbund - organizacja skupiająca architektów, artystów i inżynierów związanych z budownictwem, założona w 1907 r. Działalność Werkbundu miała znaczący wpływ na rozwój idei architektury modernistycznej w Niemczech i krajach ościennych.
  Cel: tworzenie funkcjonalistycznych budowli, odpowiednich dla wieku maszyn, wykonanych z nowoczesnych materiałów, bez detalu historycznego. Przykładowym projektem zrealizowanym wg zasad Werkbundu jest fabryka Fagusa w Alfeld, projekt Waltera Gropiusa
  
  
• ekspresjonizm (1910-1925) – budowle funkcjonalne, robiące wrażenie monumentalnych, abstrakcyjnych rzeźb (akcentowano albo miękkość elewacji, albo jej „kanciastość”, stosowano stropy stalaktytowe i formy wywodzące się z kształtów piszczałek, podkreślano wyrazistość bryły)
  Przykłady: Obserwatorium astronomiczne im. Einsteina w Poczdamie, Chilehaus w Hamburgu, Hala Stulecia we Wrocławiu
• Bauhaus – najważniejsza szkoła artystyczna XX w. Założona w 1906 r. w Weimarze jako szkoła rzemiosł, zreformowana w 1919 przez Waltera Gropiusa, potem przeniesiona do Dessau, a następnie do Berlina. Zlikwidowana w 1933 r., po dojściu Hitlera do władzy.

Podstawowe zasady wprowadzone przez Bauhaus:

• Funkcjonalność budynku powinna być oparta na przesłankach mechanicznych (np. wymiary ciała człowieka) i psychologicznych. Potrzeby emocjonalne są uznane za równie ważne jak pragmatyczne.
• Czynniki społeczne są ważniejsze niż wymogi czysto estetyczne, ekologiczne i techniczne.
• Zniesienie podziału pomiędzy artystą, architektem, rzemieślnikiem i przemysłowcem.
• Dobrze zorganizowana przestrzeń wpływa na sposób działania i myślenia ludzi, stąd waga społecznej roli architekta.
• Wartość nowoczesnej architektury zależy tylko od ludzi. Społeczeństwo otrzymuje taką architekturę do jakiej dojrzało. Należy ludzi wychowywać do odpowiedniego odbioru.
• Używanie powtarzalnych form, prefabrykatów. Elementy powinny być tak wytwarzane, by umożliwiały powstanie różnych kombinacji.
• Potrzeba zespołowości przy pracy projektowej.
• Projektowanie jest zarówno nauką, jak i sztuką
  
  „Modelowym” przykładem architektury Bauhausu są budynki szkoły w Dessau zaprojektowane przez Waltera Gropiusa. Twórcy związani z Bauhausem (wybrani):
  Walter Gropius, Ludwig Mies van der Rohe, Josef Albers, Laszlo Moholy- Nagy, Wasyl Kandinsky, Paul Klee.

De Stijl – holenderskie ugrupowanie malarzy i architektów, powstałe w 1917 r.

Założenia dla architektury:
• budynek zaprojektowany aż po detal (projekt w duchu integracji sztuk),
• przeniesienie zasad malarskich Pieta Mondriana na kubistyczna architekturę, kolorowe wykończenie poszczególnych brył (kolory stosowanie w neoplastycyzmie)
• stosowanie nowych materiałów
• swobodne podziały wnętrza

Przykład: Willa Schroedera w Utrechcie, proj. G. Rietveld

Postulaty nowej architektury Le Corbusier

Le Corbusier (właściwie Charles-Édouard Jeanneret-Gris) - francuski architekt szwajcarskiego pochodzenia, urbanista, malarz i rzeźbiarz. Miał ogromny wpływ na kształtowanie się modernistycznej architektury XX w.

Pięć zasad nowej architektury wg Le Corbusiera:

• konstrukcja słupowa (Pilotis) czyli wolno stojące podpory
• poziome okna
• płaskie dachy i tarasy na dachach
• wolny plan (swoboda w kształtowaniu planu wnętrza)
• wolna elewacja (ściany niezależne od szkieletu konstrukcyjnego)
  
  Modulor - jest autorskim kanonem proporcji, który Corbusier opisał w kilku pracach. Za model został przyjęty człowiek szczególnie wysoki (za modelowy przyjął ówczesny średni wzrost amerykańskiego policjanta, wynoszący 183 cm). Wyciągnięta do góry ręka postaci ludzkiej wyznacza podstawową wysokość kondygnacji netto, 226 cm.
  Przykłady: Willa Savoye w Poissy, Unite d’Habitation w Marsylii. 

Frank Lloyd Wright – jeden z najważniejszych amerykańskich architektów XX w.

Czerpał natchnienie z natury, a do swych prac wykorzystywał naturalne materiały budowlane. Można go nazwać prekursorem architektury organicznej, czyli wkomponowanej i zespolonej z naturą.

Cechy projektów F. L. Wrighta:
• niskie, horyzontalne budowle
• wielość i układ pomieszczeń uzależnione od ich funkcji
• hall, jadalnia i pokój dzienny nie są oddzielne od siebie, tworzą jedna – wzajemnie się przenikającą przestrzeń
• pomieszczenia wysuwają się daleko poza mniej lub bardziej centralny korpus i wyznaczają zewnętrzny wygląd budowli

Jedną ze słynniejszych konstrukcji autorstwa FLW jest Fallingwater (Dom nad wodospadem), budowany w latach 1935-1939 dla E.J. Kaufmanna w Bear Run, w stanie Pensylwania. Według pomysłu Wrighta domownicy powinni znaleźć się jak najbliżej natury; stąd pod częścią domu, na który składa się seria wolnonośnych balkonów i tarasów, przepływa strumień. Do budowy elementów pionowych wykorzystano kamień, do elementów poziomych – beton. 

Przydatne linki: